Bela kuća je sredinom maja predstavila strategiju za drastično snižavanje cena lekova za američke potrošače. Cilj je da se cene lekova koji se izdaju na recept smanje i do 90 odsto.

„Iako SAD čine samo četiri procenta svetske populacije, farmaceutske kompanije ostvaruju više od dve trećine svog profita upravo u Americi", rekao je predsednik SADDonald Tramp prilikom potpisivanja ukaza.

„Mi subvencionišemo zdravstvenu zaštitu drugih, koji plaćaju samo delić onoga što mi plaćamo", rekao je predsednik, pozivajući se eksplicitno na „socijalističke zdravstvene sisteme" poput onog u Nemačkoj.

Ministarstvo zdravlja dobilo je rok od 30 dana da definiše konkretne ciljeve, a na osnovu toga, vlada planira da započne pregovore sa farmaceutskom industrijom.

Američka vlada godišnje troši više stotina milijardi dolara na lekove na recept preko zdravstvenog programa Medicare koji obuhvata skoro 70 miliona Amerikanaca starijih od 65 godina i hronično bolesnih.

Ministarstvo zdravlja bi trebalo – gde god je to moguće – da omogući direktnu prodaju lekova američkim potrošačima po najnižim cenama na svetu. Takođe, Agencija za lekove (FDA) treba da ispita mogućnosti da se ubuduće dozvoli uvoz iz dodatnih industrijskih zemalja. Kako navodi Bela kuća, razmatra se i ograničenje izvoza.

• Carine i na lekove?

Iako su lekovi izuzeti iz Trampovog carinskog paketa, američka vlada trenutno sprovodi istragu o tome. Za nemačku farmaceutsku industriju SAD predstavljaju najvažnije izvozno tržište: 2024. je u SAD izvezeno farmaceutskih proizvoda u vrednosti od 27 milijardi evra – dakle skoro četvrtina te vrste izvoza.

S druge strane, Nemačka je 2024. iz SAD uvezla farmaceutske proizvode u vrednosti od 12,1 milijarde evra – što čini skoro 17 procenata uvoza u toj grani, kao i preko 12 procenata sirovina i poluproizvoda za lekove.

• Potrošači u SAD plaćaju tri-četiri puta više za lekove

Odavno je poznato je da su cene lekova na recept u SAD zaista znatno više nego u drugim zemljama. Prema nedavnom izveštaju američkog trusta mozgova RAND Corporation, cene u SAD su u proseku 2,78 puta više nego u 33 druge zemlje članice OECD. U poređenju s Nemačkom, američki potrošači plaćaju čak 2,94 puta više za lekove.

Kod brendiranih lekova razlika u cenama između SAD i drugih zemalja još je izraženija: Amerikanci u proseku plaćaju 4,22 puta više nego građani u uporedivim zemljama.

Zato ne čudi što, prema podacima nevladine organizacije Kaiser Family Foundation (KFF), 28 odsto Amerikanaca navodi da im je „donekle teško" ili „veoma teško" da plate troškove lekova koje im je lekar prepisao. Taj procenat raste na 37 odsto kod onih koji uzimaju četiri ili više lekova na recept.

Posebno drastičan primer visokih cena lekova u SAD je insulin – hormon koji reguliše nivo šećera u krvi i koji je neophodan za dijabetičare. Prema jednoj RAND studiji iz 2022. insulin u SAD košta skoro sedam puta više nego u Nemačkoj.

• Centralno formiranje cena lekova u Nemačkoj

Kako to da su cene lekova u Nemačkoj toliko niže u poređenju sa onima u SAD? U Nemačkoj postoji centralizovan, državno regulisan mehanizam formiranja cena lekova – posebno kada je reč o lekovima koji se izdaju na recept.

Proizvođač doduše može da odredi početnu cenu, odnosno tokom prve godine nakon uvođenja na tržište dobija punu cenu.

Međutim, nakon što novi lek uđe na tržište, sprovodi se procena njegove koristi - i to od strane Zajedničkog saveznog odbora (G-BA) koji čine Savezno udruženje lekara koji rade sa zdravstvenim osiguranjima, Savezno udruženje stomatologa, Nemačko udruženje bolnica i Savezno udruženje obaveznih zdravstvenih osiguranja.

G-BA odlučuje koje medicinske usluge – lekovi, dijagnostički pregledi i tretmani – pokriva obavezno zdravstveno osiguranje. Dakle, on je svojevrsno „najviše telo za odlučivanje" kada je reč o zdravstvenoj zaštiti za oko 73-74 miliona ljudi koji su u Nemačkoj osigurani preko obaveznog zdravstvenog osiguranja.

Na osnovu te procene, proizvođač leka i Savezno udruženje obaveznog zdravstvenog osiguranja u Nemačkoj pregovaraju tokom jedne godine o ceni koju će osiguranje refundirati, a koja zatim važi za sva 94 obavezna zdravstvena osiguranja u zemlji.

Ako pregovori o ceni propadnu, konačnu odluku donosi arbitražna komisija.

• Farmaceutske firme u SAD imaju skoro sasvim odrešene ruke

U SAD pregovore sa farmaceutskim kompanijama vode pojedinačni akteri – pre svega osiguravajuće kuće i - takozvani Pharmacy Benefit Manageri (PBM), firme koje deluju kao posrednici između zdravstvenih osiguranja, proizvođača lekova i apoteka, i koje pokrivaju oko 70 odsto osiguranih lica u SAD.

Ovakvi slabo strukturisani pregovori o cenama omogućavaju farmaceutskim kompanijama da u velikoj meri samostalno određuju cene. To dovodi do ogromnih razlika u cenama i često vrlo visokih troškova koje pacijenti u SAD moraju da pokriju iz sopstvenog džepa.

• Velika uloga generičkih lekova u Nemačkoj

Pored toga, u Nemačkoj se podstiče upotreba generika koji su po pravilu znatno jeftiniji – dakle kopija originalnih preparata koje se pojavljuju na tržištu tek kada istekne patentna zaštita originalnog proizvođača.

Zdravstvena osiguranja u Nemačkoj određuju referentnu cenu za grupu lekova sa istim aktivnim sastojkom – i to najčešće na osnovu cene jednog ili više jeftinijih generika. U iste kategorije s fiksnim cenama spadaju i takozvani "me-too" lekovi – sa malim stepenom inovacije.  U poređenju sa već postojećim lekom oni nemaju nikakve ili ima samo minimalne terapijske razlike – ali su ipak zaštićeni patentom.